Kiedy budynek zagraża życiu ludzi? § 16, który powinien znać każdy właściciel i zarządca

Tak, jeżeli występują określone w przepisach przesłanki. Nie oznacza to, że każdy stary budynek musi zostać automatycznie dostosowany do wszystkich wymagań techniczno-budowlanych stawianych obecnie nowym obiektom.

Istnieje jednak bardzo ważna granica. Jest nią zagrożenie życia ludzi. Kluczowe znaczenie ma tutaj § 16 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Przepis wskazuje konkretne warunki techniczne, które mogą stanowić podstawę do uznania istniejącego budynku za zagrażający życiu ludzi. Dla właściciela lub zarządcy oznacza to jedno: argument „budynek był zgodny z przepisami, kiedy go wybudowano” nie zawsze kończy analizę bezpieczeństwa pożarowego.

Czy budynek wybudowany 60 lat temu musi spełniać dzisiejsze przepisy?

To jedno z najczęstszych pytań pojawiających się podczas oceny starszych obiektów. Nie można przyjąć zasady, że każdy budynek wybudowany kilkadziesiąt lat temu należy obecnie w całości dostosować do wszystkich wymagań przewidzianych dla nowo projektowanych obiektów.

Z drugiej strony wiek budynku nie powoduje, że można pominąć aktualnie obowiązujące przepisy dotyczące ochrony przeciwpożarowej. Szczególne znaczenie mają warunki ewakuacji.

Jeżeli w istniejącym budynku występują nieprawidłowości odpowiadające kryteriom określonym w § 16 rozporządzenia, mogą one stanowić podstawę do stwierdzenia, że występujące warunki techniczne nie zapewniają możliwości ewakuacji ludzi i mogą zostać uznane za zagrażające ich życiu.

Co szczególnie istotne, część kryteriów określonych w § 16 odwołuje się bezpośrednio do wartości wynikających z aktualnych przepisów techniczno-budowlanych. To właśnie dlatego budynek istniejący od kilkudziesięciu lat może podczas kontroli zostać poddany ocenie z uwzględnieniem obecnego stanu prawnego.

§ 16 rozporządzenia przeciwpożarowego - kiedy występuje zagrożenie życia ludzi?

Rozporządzenie nie pozostawia tej kwestii wyłącznie uznaniowej ocenie kontrolującego. § 16 ust. 2 wskazuje konkretne nieprawidłowości, które mogą być podstawą do stwierdzenia występowania warunków technicznych zagrażających życiu ludzi.

1. Zbyt mała szerokość drogi ewakuacyjnej lub klatki schodowej

Pierwsza przesłanka dotyczy szerokości przejścia ewakuacyjnego, dojścia ewakuacyjnego, wyjścia ewakuacyjnego, biegu klatki schodowej oraz spocznika klatki schodowej służącej ewakuacji.

Problem występuje, jeżeli szerokość jest mniejsza o ponad jedną trzecią od wartości określonej w przepisach techniczno-budowlanych. To bardzo istotne w przypadku starszych obiektów. Klatka schodowa wykonana kilkadziesiąt lat temu może być zgodna z historycznym projektem, ale jej obecne parametry mogą jednocześnie spełniać kryterium wskazane w § 16.

Dlatego podczas analizy starego budynku nie wystarczy sprawdzić dokumentacji archiwalnej. Konieczne mogą być również rzeczywiste pomiary.

2. Zbyt długie przejście lub dojście ewakuacyjne

Druga przesłanka jest równie konkretna. Podstawą do stwierdzenia zagrożenia życia może być długość przejścia lub dojścia ewakuacyjnego większa o ponad 100% od wartości określonej w przepisach techniczno-budowlanych.

Nie każde przekroczenie dopuszczalnej długości oznacza więc automatycznie spełnienie tej konkretnej przesłanki § 16. Przepis wyznacza określoną granicę.

Problem często pojawia się w budynkach, których układ był wielokrotnie zmieniany. W ciągu kilkudziesięciu lat powstają nowe pomieszczenia, ścianki działowe, dodatkowe lokale czy zamknięcia korytarzy. Budynek z zewnątrz wygląda tak samo, ale rzeczywista droga, którą użytkownik musi pokonać podczas ewakuacji, może być znacznie dłuższa niż pierwotnie.

3. Materiały łatwo zapalne w określonych miejscach

§ 16 odnosi się również do materiałów występujących w pomieszczeniach stref pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II lub ZL V albo na drogach ewakuacyjnych.

Przepis wskazuje między innymi na okładziny sufitu lub sufitu podwieszonego wykonane z materiału łatwo zapalnego lub kapiącego pod wpływem ognia oraz wykładziny podłogowe z materiału łatwo zapalnego. Znaczenie może mieć również okładzina ścienna z materiału łatwo zapalnego na drodze ewakuacyjnej, jeżeli nie zapewniono dwóch kierunków ewakuacji.

Warto tutaj zachować precyzję. Nie każdy materiał palny znajdujący się na korytarzu oznacza automatycznie zagrożenie życia ludzi w rozumieniu § 16. Konieczna jest analiza dokładnych warunków wskazanych w przepisie.

4. Niewydzielona ewakuacyjna klatka schodowa

Kolejna przesłanka dotyczy niewydzielenia ewakuacyjnej klatki schodowej budynku wysokiego innego niż mieszkalny lub budynku wysokościowego w sposób określony w przepisach techniczno-budowlanych.

To istotne doprecyzowanie. Nie można więc przyjąć, że każda otwarta klatka schodowa w każdym istniejącym budynku automatycznie oznacza spełnienie tej konkretnej przesłanki. Rodzaj budynku, jego wysokość, kategoria zagrożenia ludzi oraz rzeczywisty układ ewakuacji mają tutaj zasadnicze znaczenie.

5. Brak wymaganego zabezpieczenia dróg ewakuacyjnych przed zadymieniem

Podczas pożaru największym problemem dla osób znajdujących się w budynku bardzo często nie są płomienie, lecz dym i toksyczne produkty spalania. Dlatego § 16 wskazuje również niezabezpieczenie przed zadymieniem dróg ewakuacyjnych wymienionych w przepisach techniczno-budowlanych, w sposób w nich określony.

W praktyce szczególną uwagę należy zwrócić na klatki schodowe. Jeżeli klatka stanowi podstawową drogę ewakuacji z kilku kondygnacji, jej szybkie zadymienie może ograniczyć lub całkowicie uniemożliwić bezpieczne opuszczenie budynku.

6. Brak wymaganego oświetlenia awaryjnego

Ostatnia z przesłanek wymienionych w § 16 ust. 2 dotyczy braku wymaganego oświetlenia awaryjnego. Przepis odnosi się do strefy pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II lub ZL V albo drogi ewakuacyjnej prowadzącej z takiej strefy na zewnątrz budynku.

Także tutaj nie można stosować uproszczenia, że brak oświetlenia awaryjnego w dowolnym miejscu każdego budynku oznacza automatycznie zagrożenie życia. Trzeba ustalić, czy w konkretnym miejscu oświetlenie awaryjne jest wymagane.

Co mówi § 16 ust. 3?

To bardzo ważny fragment przepisu z punktu widzenia właściciela i zarządcy. Jeżeli w budynku występują warunki, o których mowa w § 16, właściciel lub zarządca jest zobowiązany zastosować rozwiązania zapewniające spełnienie wymagań bezpieczeństwa pożarowego w sposób określony w przepisach techniczno-budowlanych.

I właśnie tutaj problem starego budynku nabiera praktycznego znaczenia. Nie wystarczy powiedzieć: „Tak było od 1965 roku”. Jeżeli występują przesłanki zagrożenia życia ludzi, konieczne może być podjęcie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa.

Jak wygląda kontrola PSP w starym budynku?

Wyobraźmy sobie budynek wybudowany w 1965 r. Obiekt został legalnie wybudowany i dopuszczony do użytkowania. Dokumentacja archiwalna istnieje. Przez kilkadziesiąt lat budynek był normalnie eksploatowany.

Podczas kontroli PSP stwierdza jednak wąską klatkę schodową, bardzo długie dojście ewakuacyjne oraz brak wymaganego zabezpieczenia drogi ewakuacyjnej przed zadymieniem. Właściciel odpowiada: „Przecież budynek został wybudowany zgodnie z ówczesnymi przepisami”.

Może mieć rację. Nie oznacza to jednak, że PSP musi na tym zakończyć ocenę. Jeżeli rzeczywiste warunki odpowiadają przesłankom określonym w § 16, organ może analizować budynek pod kątem występowania zagrożenia życia ludzi.

Najważniejsze jest tutaj rozróżnienie dwóch sytuacji. Czym innym jest obowiązek dostosowania starego budynku do wszystkich współczesnych wymagań przewidzianych dla nowego obiektu, a czym innym ocena, czy występujące dzisiaj warunki nie przekraczają granicy bezpieczeństwa określonej w aktualnych przepisach przeciwpożarowych.

Co może wydarzyć się po kontroli PSP?

Kontrola pozwala ustalić rzeczywisty stan budynku. PSP może analizować między innymi dokumentację, sposób użytkowania obiektu, warunki ewakuacji, drogi komunikacji ogólnej oraz zastosowane zabezpieczenia przeciwpożarowe.

Jeżeli stwierdzone nieprawidłowości odpowiadają przesłankom określonym w § 16, mogą stać się podstawą dalszych działań organu. W uproszczeniu ścieżka może wyglądać następująco:

• kontrola PSP,
• stwierdzenie nieprawidłowości,
• analiza przesłanek § 16,
• postępowanie administracyjne,
• określenie obowiązków,
• dostosowanie budynku lub zastosowanie odpowiedniej procedury rozwiązań zastępczych.

Ważne jest jednak, aby nie utożsamiać stwierdzenia przesłanki z § 16 z automatycznym zamknięciem budynku. Dalsze konsekwencje zależą od charakteru nieprawidłowości, stanu obiektu, stopnia zagrożenia oraz podstaw prawnych działania właściwego organu.

Co zrobić, jeżeli starego budynku nie można dostosować?

To jeden z największych problemów technicznych w przypadku istniejących obiektów. Nie zawsze można poszerzyć klatkę schodową. Nie zawsze możliwe jest skrócenie dojścia ewakuacyjnego. Czasami wykonanie dodatkowego wydzielenia wymagałoby ingerencji w konstrukcję. W obiektach zabytkowych dochodzą jeszcze ograniczenia konserwatorskie.

Nie oznacza to jednak, że jedynym rozwiązaniem jest pozostawienie niezgodności. Przepisy przewidują w określonych sytuacjach możliwość zastosowania rozwiązań zastępczych, ustalanych na podstawie odpowiedniej ekspertyzy technicznej i uzgadnianych w przewidzianym prawem trybie.

Ich celem nie jest obejście przepisów. Chodzi o zastosowanie takich rozwiązań technicznych i organizacyjnych, które zapewnią wymagany poziom bezpieczeństwa w sytuacji, gdy spełnienie określonego wymagania wprost jest niemożliwe.

W zależności od konkretnego budynku analizowane mogą być między innymi dodatkowe urządzenia przeciwpożarowe, rozwiązania związane z wykrywaniem pożaru, zabezpieczeniem przed zadymieniem, organizacją ewakuacji czy ochroną określonych elementów budynku. Nie istnieje jednak jeden uniwersalny zestaw rozwiązań zastępczych. Każdy budynek wymaga indywidualnej analizy.

Dlaczego problem pojawia się czasami dopiero po 40 lub 60 latach?

Budynek może wyglądać niemal identycznie jak w chwili oddania go do użytkowania. To jednak nie oznacza, że przez kilkadziesiąt lat nic się w nim nie zmieniło.

Zmianie może ulec między innymi:

• liczba użytkowników,
• sposób użytkowania pomieszczeń,
• charakter prowadzonej działalności,
• układ ścian i korytarzy,
• sposób wykorzystania poszczególnych kondygnacji,
• długość dróg ewakuacyjnych,
• wyposażenie wnętrz,
• zastosowane instalacje.

Dawne pomieszczenia administracyjne mogą stać się pokojami mieszkalnymi. Duże lokale mogą zostać podzielone na mniejsze. Korytarze mogą zostać zabudowane. Zmienia się także liczba osób przebywających w obiekcie.

Dlatego dokument potwierdzający legalność budynku w chwili jego powstania nie odpowiada automatycznie na pytanie, czy dzisiejsze warunki jego użytkowania są bezpieczne.

Szerszy kontekst opisuje artykuł o tym, dlaczego zgodność budynku z dawnymi przepisami nie zawsze wystarcza. Codzienne utrzymanie drożności omawiamy przy obowiązkach zarządcy dotyczących dróg ewakuacyjnych.

Co powinien sprawdzić właściciel lub zarządca?

Najgorszym momentem na pierwszą dokładną analizę warunków ewakuacji jest dzień kontroli PSP. W przypadku starszych budynków warto wcześniej sprawdzić przede wszystkim:

• szerokości przejść, dojść i wyjść ewakuacyjnych,
• szerokości biegów i spoczników klatek schodowych,
• długości przejść i dojść ewakuacyjnych,
• sposób wydzielenia klatek schodowych,
• wymagane zabezpieczenie przed zadymieniem,
• wymagane oświetlenie awaryjne,
• materiały zastosowane na drogach ewakuacyjnych,
• zgodność rzeczywistego sposobu użytkowania z dokumentacją.

Następnie stan istniejący należy porównać z wymaganiami właściwymi dla konkretnego obiektu i ustalić, czy występują przesłanki zagrożenia życia ludzi określone w § 16.

Ekspertyza przeciwpożarowa budynku - Śląsk i Małopolska

Problem zagrożenia życia ludzi szczególnie często wymaga analizy w przypadku starszych budynków, które przez dziesięciolecia były przebudowywane, modernizowane albo zmieniały sposób użytkowania.

SAFE LINE wspiera właścicieli, inwestorów i zarządców nieruchomości na terenie Śląska i Małopolski, w tym między innymi w Gliwicach, Zabrzu, Bytomiu, Chorzowie, Rudzie Śląskiej, Tychach, Sosnowcu, Dąbrowie Górniczej, Bielsku-Białej, Krakowie i Tarnowie.

Analiza budynku istniejącego może obejmować warunki ewakuacji, występujące niezgodności, wymagania techniczno-budowlane oraz możliwości dostosowania obiektu. Jeżeli spełnienie wymagań wprost jest niemożliwe, analizowana może być również możliwość zastosowania przewidzianych prawem rozwiązań zastępczych.

Taka ocena jest szczególnie istotna przed:

• planowaną przebudową,
• zmianą sposobu użytkowania,
• zakupem nieruchomości,
• modernizacją starszego budynku,
• zmianą funkcji pomieszczeń,
• planowanymi pracami wpływającymi na ewakuację,
• działaniami związanymi z nieprawidłowościami ujawnionymi podczas kontroli PSP.

Kiedy potrzebna jest współpraca z rzeczoznawcą?

W przypadku skomplikowanych budynków istniejących sama analiza dokumentacji może być niewystarczająca. Znaczenie ma rzeczywisty stan obiektu. Dlatego przy ocenie bezpieczeństwa pożarowego konieczne może być wykonanie wizji lokalnej, pomiarów dróg ewakuacyjnych, weryfikacja istniejących zabezpieczeń oraz analiza aktualnego sposobu użytkowania.

Przygotowanie formalnego opracowania rozpoczynamy od ustalenia zakresu problemu i wymaganych kompetencji. Analiza SAFE LINE nie zastępuje czynności zastrzeżonych dla uprawnionych specjalistów.

Zakres prac każdorazowo powinien wynikać z rodzaju budynku, jego parametrów, sposobu użytkowania oraz stwierdzonych niezgodności. SAFE LINE wspiera analizę i przygotowanie materiałów. Jeśli procedura wymaga ekspertyzy rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, rzeczoznawcy budowlanego lub innej uprawnionej osoby, opracowanie wymaga ich udziału.

Budynek może być stary. Zagrożenie jest oceniane dzisiaj

To najważniejszy wniosek. Budynek może mieć 20, 40 albo 60 lat. Może posiadać dokumentację potwierdzającą, że został legalnie wybudowany i dopuszczony do użytkowania.

Nie oznacza to jednak, że aktualny stan obiektu nigdy nie może zostać zakwestionowany z punktu widzenia bezpieczeństwa pożarowego. Dlatego warto rozdzielić dwie kwestie.

Pierwsza to zgodność historyczna, czyli wymagania obowiązujące w czasie projektowania i budowy obiektu. Druga to obecny poziom bezpieczeństwa, w tym ocena przesłanek zagrożenia życia ludzi wynikających z § 16. Dopiero analiza obu pozwala właściwie ocenić sytuację.

Ostatecznie najważniejsze pytanie nie brzmi: „Ile lat ma budynek?”. Znacznie ważniejsze jest: „Czy ludzie znajdujący się dzisiaj w tym budynku mają zapewnione warunki umożliwiające bezpieczną ewakuację i czy w obiekcie nie występują przesłanki zagrożenia życia ludzi?”.

FAQ

Czy PSP może skontrolować budynek wybudowany 60 lat temu?

Tak. Wiek budynku nie wyłącza możliwości przeprowadzenia czynności kontrolno-rozpoznawczych przez Państwową Straż Pożarną. Podczas oceny znaczenie może mieć między innymi występowanie przesłanek zagrożenia życia ludzi określonych w § 16 rozporządzenia przeciwpożarowego.

Czy stary budynek musi spełniać wszystkie aktualne Warunki Techniczne?

Nie można przyjąć takiej generalnej zasady. Należy odrębnie analizować podstawę prawną zastosowania konkretnych wymagań. Szczególne znaczenie mają jednak aktualne przepisy ochrony przeciwpożarowej dotyczące zagrożenia życia ludzi.

Kiedy zbyt wąska klatka schodowa oznacza zagrożenie życia ludzi?

Jedną z przesłanek § 16 jest szerokość biegu lub spocznika klatki schodowej służącej ewakuacji mniejsza o ponad jedną trzecią od wartości określonej w przepisach techniczno-budowlanych.

O ile można przekroczyć długość dojścia ewakuacyjnego?

§ 16 wskazuje jako jedną z przesłanek długość przejścia lub dojścia ewakuacyjnego większą o ponad 100% od wartości określonej w przepisach techniczno-budowlanych. Nie oznacza to jednak, że mniejsze przekroczenie jest automatycznie zgodne z przepisami. Chodzi o próg związany z kwalifikacją zagrożenia życia ludzi na podstawie tego konkretnego przepisu.

Czy brak oddymiania klatki schodowej zawsze oznacza zagrożenie życia?

Nie. § 16 odnosi się do niezabezpieczenia przed zadymieniem dróg ewakuacyjnych wymienionych w przepisach techniczno-budowlanych, w sposób w nich określony. Konieczne jest więc ustalenie wymagań dla konkretnego budynku.

Czy brak oświetlenia awaryjnego oznacza zagrożenie życia?

Może stanowić jedną z przesłanek określonych w § 16, jeżeli dotyczy strefy pożarowej ZL I, ZL II lub ZL V albo drogi ewakuacyjnej prowadzącej z takiej strefy na zewnątrz budynku i oświetlenie to jest wymagane.

Czy stwierdzenie przesłanki z § 16 oznacza automatyczne zamknięcie budynku?

Nie. Samo stwierdzenie przesłanki nie powinno być utożsamiane z automatycznym zakazem użytkowania obiektu. Dalsze działania zależą od charakteru nieprawidłowości, stanu faktycznego oraz podstaw prawnych działania organu.

Co zrobić, jeśli starego budynku nie można dostosować do wymagań?

W określonych sytuacjach możliwe jest zastosowanie przewidzianej przepisami procedury dotyczącej rozwiązań zastępczych. Wymaga to indywidualnej analizy budynku i odpowiedniego opracowania technicznego.

Czy SAFE LINE wykonuje ekspertyzy przeciwpożarowe na Śląsku?

SAFE LINE realizuje analizy i opracowania z zakresu ochrony przeciwpożarowej na terenie Śląska, w tym między innymi w Gliwicach, Zabrzu, Bytomiu, Chorzowie, Rudzie Śląskiej, Tychach, Sosnowcu, Dąbrowie Górniczej i Bielsku-Białej. Zakres opracowania dobierany jest do konkretnego obiektu i problemu technicznego.

Czy SAFE LINE obsługuje Kraków i Małopolskę?

Tak. SAFE LINE realizuje opracowania również dla obiektów w Krakowie i innych miejscowościach Małopolski. Analiza może obejmować między innymi warunki ewakuacji, przesłanki zagrożenia życia ludzi, wymagania ochrony przeciwpożarowej oraz możliwość zastosowania rozwiązań zastępczych.

Podstawa prawna

Podstawą artykułu jest rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, w szczególności § 16, z uwzględnieniem aktualnego tekstu aktu prawnego.

Przy analizie konkretnych parametrów dróg ewakuacyjnych zastosowanie mają również właściwe dla danego obiektu przepisy techniczno-budowlane, w tym rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Artykuł ma charakter informacyjny. Ocena występowania zagrożenia życia ludzi wymaga analizy konkretnego budynku, jego parametrów, sposobu użytkowania, dokumentacji oraz aktualnego stanu prawnego.